جیرنده 

جغرافیای سیاسی:

جیرنده مرکز بخش عمارلو  در شهرستان رودبار ، استان گيلان شناخته می‌شود. روستای کوچک آيينه ديه نیز زیرمجموعه شهر جیرنده است. همچنین یکی از دو دهستان بخش عمارلو نیز جیرنده نامیده می‌شود.

جغرافیای طبیعی:

شهری کوهستانی با آب و هوای معتدل کوهستانی است. در ارتفاع بیش از 1800 متری از سطح آب های آزاد واقع است. همواره باد ملایمی در این شهر وَزان است. از شمال به جنگل های راش و از غرب به جنگل های کاج و از جنوب به باغستان های زیبا مشرف می‌شود.

جغرافیای کشاورزی و باغبانی:

سرزمینی است با خاک حاصلخیز (به دلیل آتشفشانی بودن منطقه) که سالها قبل حتی برروی کوهها کشاورزی می شد. در قدیم وسعت جنگلها و سطح زمین های زیر کشت خیلی بیشتر از امروزه بوده است.

آنچه که در برخی کتاب ها نقل شده حکایت از سرزمین با کوههایی با درختان زیتون و جنگلی و زمین های کشاورزی بوده است که در مورد برخی محصولات مانند گندم و جو و... درمنطقه منحصر بفرد بوده است

جغرافیای انسانی:

ساکنان این شهر از نژاد های اصیل آریایی ( مردمانی با قد و قامت بلند صورت های بیضی فرم لب های کوتاه و موهای مجعد). مردم منطقه عمارلو از اقوام تات و کرد کرمانج اند.

جغرافیای مذهبی:

تا مدت ها پس از ورود اسلام به ایران به دلیل کو هستانی بودن همچونان کیش باستانی خود، مهرپرستی را پاس می داشتند. آتش نزد ایشان از احترام ویژه‌ای برخوردار بوده است و برای پاسداری از آتش جایگاه‌های آتشی با نام کوله سر در چند نقطه شهر برپا بوده است. کوله سر ها تا پیش از برپایی سلسله پهلوی کاربری پخش آتش برای منطقه عمارلو بر عهده داشته است. وجود آثاری مثل کوه گنگاه در داماش  و نیز محلی به نام آتشگاه در حد فاصل جیرنده داماش نیز دلایل دیگری است بر این مدعا. به علت قرار گرفتن این منطقه در حدفاصل گیلان و قزوین و مازندران - همیشه مورد تاخت تاز اقوام مختلف مثل دیلمیان و حسن صباح و ... قرار می گرفت که جز غارت و خرابی چیزی از آن باقی نمی ماند.

نام جیرنده:

"جیر..." + "...اُن(...ان - ...این)" + "دیه (دِه)" = جیرُندیه (به گویش محلی که به پارسی باستان نزدیک تر است) یا همان جیرنده (نام رسمی فارسی در اسناد دولتی) به معنی زیرین دِه یا همان دهکده است که در پائین واقع شده است.

داماش

جغرافيای سياسی:

از روستاهای ییلاقی تابعه بخش عمارلو ، استان گيلان است.

جغرافیای طبیعی:

منطقه‌ای کوهستانی است و در ارتفاع ۲۲۰۰ متری از سطح آبهای آزاد واقع است.

جغرافیای انسانی:

دارای سکونت دائمی است؛ اما در تابستانها بر جمعیت آن افزوده می‌شود. زیرا در واقع از جمله ييلاق های عمارلو شناخته می‌شود.

جغرافیای گیاهی:

رویشگاه گیاه یگانه‌ای با نام محلی سوسن چلچراغ (Lilium ledebourii) ، می‌باشد که تنها در این روستا و منطقه لنکران جمهوری تالش آذربايجان یافت می‌شود.

دوسلان

جغرافیای سیاسی:

 در شمال ایران، استان گیلان ، شهرستان عمارلو ، بخش عمارلو ، دهستان جیرنده (فاراب)  واقع شده است.

جغرافیای طبیعی:

منطقه‌ای کوهستانی و در ارتفاع 2200 متری از سطح دریا واقع شده است. با روستا های دوسالدیه، داماش و آیینه دیه و شهر جیریندیه (جیرنده) همسایه است.

جغرافیای انسانی:

فاقد سکونت دائمی است و در واقع ییلاق خان های عمارلو (خانواده های محرابی و زند) شمرده می‌شود (قشلاق و خان نشین اصلی جیریندیه است) که صرفا در اعتدال تابستانه (بهار و تابستان) و تا حدودی اوائل پاییز جهت استفاده از آب و هوای منطقه به خانه‌های ییلاقی خود به نام کولام مراجعه می کنند. بومیان در بهار اقدام به علف چینی و چرای دام در مراتع این منطقه می کنند. به تازگی در روزهای تعطیل سال مسافرانی از مناطق مختلف ایران به ویژه گیلان به این منطقه رو آورده اند

جغرافیای جانوری:

گراز و موش خرما و سنجاب و روباه از پستانداران غالب منطقه شمرده می شوند. خزندگان غالب نیز مار های سمی می باشند. پرندگانی همانند کبک و تیهو و بلدرچین و شانه بسر در لابلای درختان و بوته ها به فراوانی دیده می شوند.

جغرافیای گیاهی:

بنا به اعتراف کارشناسانی همانند دکتر احمد قهرمان و دکتر عمارلویی دومین ذخیره گاه طبیعی گیاهان داروئی ایران است. گیاهان مختلفی از خانواده نعناعیان در این منطقه به وفور یافت می‌شود. انواع بابونه، مهر سلیمان(شقاقل)، گل چای، گل گاوزبان و صدها گونه گیاهی دیگر از خانواده‌های مختلف گیاهی در این منطقه به وفور یافت می شوند.

بخش عمارلو

جغرافیای سیاسی:

از جمله بخش های شهرستان رودبار استان گیلان می باشد با دو دهستان جیرنده و کلیشم.

جغرافیای طبیعی:

منطقه ای کوهستانی با آب و هوای معتدل کوهستانی است. در ارتفاعی حدود 1800 متری از سطح آب های آزاد واقع است.

 جغرافیای انسانی:

 همواره مسکونی بوده است. امروزه در این منطقه اقوام تات و کرد کورمانج در کنار یکدیگر زندگی می کنند. اقوام تات ساکنان نخستین و کرد ها مهاجر اند.

 جغرافیای زبانی:

 مردم بومی منطقه به گویش تاتی سخن می گفته اند و مهاجران کرد به گویش کرمانجی. مرکز تات نشینان جیریندیه (جيرنده) بوده است و می باشد.

 جغرافیای مذهبی:

 پیش از ورود اسلام به ایران و حتی مدت ها پس از ورود آن کیش مهرپرستی داشته اند که آثاری همچون جام زرین عمارلو و بناهایی با نام کوله سر گواه این موضوع است. سپس مذهب زیدیه در این منطقه گسترش یافت و زمانی نیز قلعه های آن از جمله پایگاه های اسماعیلیه بوده است. اما امروزه اکثر آنها جعفری مذهبند.

 جغرافیای تاریخی:

 وسیع ترین گستره عمارلو در زمان افشاریه بوده است که تا کرانه های دريای قزوين کشیده شده بود و منطقه تنکابن و طارم را نیز در بر می گرفت.

 نام عمارلو:

 نام عمارلو برگرفته از نام یکی از اقوام کرد است که حدود 300 سال پیش توسط نادرشاه افشار به منطقه خورگام  برای دفاع از ایران در برابر قوای روس کوچانده شدند. ایشان نیز با ورود به منطقه نام آن را به عمارلو تغییر دادند که کم و بیش همین شهرستان رودبار کنونی است. این منطقه پیش تر گستره وسیع تری داشت به طوری که حتی در زمان ابراهیم خان عمارلو تنکابن را نیز شامل می شد. (داستان این لشکرکشی نیز در همین متن آمده است.) پس از انقلاب دهستان خورگام با نام بخش خورگام و با مرکزیت دِه بره سر از عمارلو منفک شد. برخی نیز این نام را برگرفته از نام قوم آمارد حدس می زنند که زمانی از سفیدرود تا رود آمل ساکن بوده اند و پایه گزار تمدن کهن مارلیک بوده اند.

 شجره نامه ایلخانان عمارلو:

 خان های عمارلو در واقع فرزندان فردی به نام ولی خان شمرده می‌شوند. این فرد دارای ۶ فرزند به نام های مهراب خان ، نوروز خان ، شریف خان ، آدینه خان ، حیدر خان ( حیدر بیگ ) و قربانعلی خان بوده‌است. برخی محمد خان را نیز از جمله فرزندان وی می‌دانند اما در این باره اختلاف وجود دارد و محمد خان و فرزندانش را صرفا از جمله سپاهیان ولی خان می‌دانند.

 خان های کنونی عمارلو از دو خانواده بزرگ زند و مهرابی می‌باشند. ایشان از نوادگان غلامعلی خان بزرگ می‌باشند. غلامعلی خان نیز فرزند مهراب خان بزرگ و نواده ولی خان بزرگ است. همسر غلامعلی خان آقازاده خانم زند نواده کریمخان زند وکیل الرعایا بوده‌است. هنوز هم سالخوردگان منطقه داستان هایی از بزرگ منشی ها و نیکویی های این بانوی بزرگوار به خاطر دارند و از او به نیکی یاد می‌کنند. حاصل این ازدواج ۵ فرزند به نام های غلامرضا خان ، تقی خان ، اسدالله خان ، همایون خانم و خانم بوده‌اند. گروهی از فرزندان ایشان به احترام مادر نام خانوادگی زند را برای خود برگزیدند و گروهی نام خانوادگی مهرابی را به احترام پدر برگزیدند.

ییلاق های عمارلو:

 ییلاق های عمارلو با ارتفاعی بیش از 2200 متر از سطح آب های آزاد دارای آب و هوای کوهستانی می باشند. نکته قابل توجه درباره آب و هوای منطقه عمارلو به ويژه ییلاق های آن سبز و خرم ولی شرجی نبودن منطقه است که این منطقه و ییلاق هایش را در استان گیلان متمایز می کند.

 1-داماش 2-دوسلان 3-گلچالکی 4-سنگدیل 5-لاباربن